جلسه نوزدهم _ حقیقت شرعیه

جلسه نوزدهم _ حقیقت شرعیه

مرحوم آخوند چهار راه بیان کردند که دو مورد که بیان بود از حقیقت شرعیه و حقیقت لغویه و وضع تعینی و تعینی در نزد شارع و متشرعه است. اگر زمان استعمال را ندانیم دو راه کار اصاله تاخر استعمال و اصاله عند النقل وجود دارد.

حقیقت شرعیه

بسم الله الرحمن الرحیم

فایده بحث از #حقیقت_شرعیه این است که مثلا روایتی که می فرماید «صل عند رویه الهلال» آیا در اینجا منظور از صلاه نماز است یا دعا. در #قرآن نیز جایی دارد که به #پیامبر می گوید «صل علیهم» که در اینجا به معنای دعا است. مسلم که لفظ صلاه در یک زمان خاصی منتقل شده و قبل و بعد آن متفاوت است و باید بحث شود تا فهمیده شود.

برای حل معنای درست این نوع کلمه ها #آخوند چهار راه بیان کردند که دو مورد که بیان بود از حقیقت شرعیه (وضع تعیینی استعمالی) و حقیقت لغویه (در اصل لغت نیز صلاه به معنای نماز وضع شده است) را بیان کردیم.

ج) راه کار سوم وضع تعینی است. در اثر کثرت #استعمال #واژه شکل جدید می گیرد و خود به خود تعین پیدا می کند. البته تعین در لسان #شارع یعنی اینکه خود پیامبر آن قدر صلاه را در نماز بکار برد تا #وضع_تعینی پیدا کرد.

د) راه کار چهارم تعینی در نزد شارع و #متشرعه است. یعنی زمان پیامبر و تابعین. ظاهرا جناب آخوند به همین راه چهارم تمایل دارد.

متن: (ثم لا یذهب علیک أنه مع هذا الاحتمال) حقیقت لغوی، ثبوت این معانی در شرایع سابقه(لا مجال لدعوى الوثوق - فضلا عن القطع – بکونها) الفاظ (حقائق شرعیة، ولا) مجال (لتوهم دلالة الوجوه)ادله ای که علماء برای ثبوت حقیقت شرعیه ذکر کرده اند(التی ذکروها)وجوه را(على ثبوتها) حقایق شرعیه، (لو سلم دلالتها) وجوه (على الثبوت لولاه) احتمال حقیقت لغوی.

 (و منه)احتمال دوم([قد] إنقدح) روشن شد (حال دعوى الوضع التعینی معه) با احتمال دوم (،و مع الغض عنه) حقیقت لغوی (،فالانصاف) اگر بگوییم حقیقت شرعیه نزد شارع و متشرعه حرف خوبی است اما اینکه فقط نزد شارع باشد اثباتش بعید است. (أن منع حصوله) وضع تعینی (فی زمان الشارع فی لسانه ولسان تابعیه) متشرعه (مکابرة) اشکال دارد، (نعم حصوله) وضع تعینی (فی خصوص لسانه ممنوع، فتأمل).

ثمره بحث: منکرین حقیقت شرعیه هر کجا واژه دو پهلو مانند «صل عند رویه الهلال» پیدا می کنند بر معنای #لغوی حمل می کنند. اما اگر قائل به #حقیقت شرعیه شویم در این حالت اگر #تاریخ کاربرد واژه را بدانیم مشکلی پیش نمی آید. مثلا بدانیم سال 7 هجری صلاه #واجب شده، هر چه حدیث برای قبل از سال 7 باشد حمل بر معنای لغوی می شود و بعد از آن بر حقیقت شرعیه حمل می شود. 

اما اگر زمان #استعمال را ندانیم مثلا می دانیم که سال اول هجری صلاه به معنای نماز شده است اما نمی دانیم «صل عند رویه الهلال» قبل آن بیان شده با بعد آن؟ در اینجا دو راه کار بیان شده است: 

الف) اصاله تاخر استعمال: یعنی بگوییم این حدیث بعد از حقیقت شرعیه بیان شده است.

ب) اصاله عند النقل: در این حالت حمل بر معنای لغوی می شود.

ایشان به راه کار اول دو اشکال وارد می کند:

  1. اشکال اول به ماخذ این اصل است و ایشان می فرماید اتفاقا اصل تاخر وضع است نه تاخر استعمال. یعنی این اصل معارضه دارد با اصل تاخر وضع.
  2. این اصل، اصل مثبت است. هر حکم شرعی از سه راه به دست می آید:

الف) قطع که در این حالت تمام آثار و لوازم شرعی و عقلی مترتب می شود.     

ب) اماره اینکه دو نفر عادل بگویند.

 ج) اصول عملیه مانند استصحاب. با استصحاب لوازم شرعی ثابت می شود اما عقلی خیر. به این اصل مثبت می گویند. به عبارتی دیگر اصل مثبت آنست که در آن فقط لوازم شرعی مترتب می شود و آثار عقلی مترتب نمی شود.

 متن: (و أما الثمرة بین القولین) قول به وجود حقیقت شرعیه و عدم آن، (فتظهر) ثمره (فی لزوم حمل الالفاظ الواقعة فی کلام الشارع بلا قرینة) مانند «صل عند رویه الهلال» (على) متعلق به حمل است. (معانیها) الفاظ (اللغویة مع عدم الثبوت) ثبوت حقیقت شرعیه، (و على معانیها) الفاظ (الشرعیة على الثبوت،) ثبوت حقیقت شرعیه (فیما إذا علم تأخر الاستعمال) عن النقل: یعنی استعمال بعد از نقل است، (و فیما إذا جهل التاریخ، ففیه)  جهل (إشکال،) اشکال اول (وأصالة تأخر الاستعمال)استعمال شارع بعد از وضع یعنی صدور حدیث بعد از نقل بوده است. (مع معارضتها) اصالت تاخر استعمال (بأصالة تأخر الوضع، لا دلیل على اعتبارها) اصالت تاخر استعمال (تعبدا، إلا على القول بالاصل المثبت) لکن بزرگان اصل مثبت را قبول ندارند. (و لم یثبت بناء من العقلاء على التأخر) تاخر استعمال (مع الشک،) شک در تقدم و تاخر. 

 اشکال دوم و جواب (وأصالة عدم النقل إنما کانت معتبرة فیما إذا شک فی أصل النقل، لا فی تأخره،) نقل (فتأمل). این ثمره وجود ندارد، چون همیشه شارع با قرینه استفاده می کند.

این جلسه در مدرسه #آیت_الله_گلپایگانی برگزار شده است.

وصلی الله علی سیدنا علی محمد و آل محمد 

 

توصیه شده برای شما

دیدگاه خود را بنویسید